Alert COVID-19 !
Aktualna wiedza na temat choroby koronawirusowej

18 maja 2020

używanie spejsera (komory inhalacyjnej) i inhalatora MDI. Dodatkowo eksperci WAO rekomendują podanie w ciężkim zaostrzeniu dożylnie MgSO4 i glikokortykosteroidów systemowych


Levin M, Morais-Almeida M, Ansotegui IJ, et al. Acute asthma management during SARS-CoV2-pandemic 2020 [published online ahead of print, 2020 May 14]. World Allergy Organ J. 2020;100125. doi:10.1016/j.waojou.2020.100125
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1939455120300284

wirus z wysokim prawdopodobieństwem jest inaktywowany w świetle przewodu pokarmowego. W grupie 19 pacjentów nie udało się uzyskać z kału wirusa zdolnego do infekcji. Badanie wymaga potwierdzenia na większej grupie chorych jednak ten wynik wskazuje, że ryzyko zakażenia się drogą fekalno-oralną jest raczej niskie, a wirus wykrywany w badaniu RT PCR kału jest nieaktywny. Jednak przy przyspieszonej motoryce może być wciąż wydalany. Autorzy wskazują, że układ pokarmowy, w szczególności jelita mogą być miejscem namnażania się wirusa.

Zang R, Gomez Castro MF, McCune BT, et al. TMPRSS2 and TMPRSS4 promote SARS-CoV-2 infection of human small intestinal enterocytes. Sci Immunol. 2020;5(47):eabc3582. doi:10.1126/sciimmunol.abc3582
https://immunology.sciencemag.org/content/5/47/eabc3582

nie znaleziono żadnych publikacji na ten temat. Tak więc, obecnie nie ma możliwości jednoznacznego określenia czy przyjmowanie wGKS w trakcie infekcji wywołanych SARS-CoV-2, jest korzystne, czy też szkodliwe. Pojedyncze doniesienia wskazują, że wGKS działają raczej korzystnie. Aktualnie toczą się dwa badania kliniczne z wykorzystaniem wGKS u chorych na astmę w związku z infekcją SARS-CoV-2, a do czasu uzyskania ich wyników zaleca się kontynuowanie terapii, ponieważ odstawienie wGKS wiąże się z wysokim ryzykiem zdrowotnym.

Halpin DMG, Singh D, Hadfield RM. Inhaled corticosteroids and COVID-19: a systematic review and clinical perspective. Eur Respir J 2020; in press
https://doi.org/10.1183/13993003.01009-2020). https://erj.ersjournals.com/content/erj/early/2020/04/20/13993003.01009-2020.full.pdf

u 10 (38,5%) w tomografii komputerowej płuc wykazano zmiany charakterystyczne dla COVID-19, a u 16 zmiany atypowe. Czas od rozpoznania zakażenia do uzyskania ujemnego wyniku testu wynosił poniżej 10 dni u 15 pacjentów, a ponad 20 dni u 3 pacjentów. Mediana czasu od kontaktu z zarażającą osobą do uzyskania ujemnego wyniku testu na SARS-CoV-2 wynosiła 21 dni. W grupie z typowymi zmianami w TK wykazano statystycznie istotny dłuższy czas do uzyskania negatywnego wyniku testu RT PCR niż w grupie bez tych zmian [mediana 12,5 dnia (8-22 dni) vs. mediana 7.5 dnia (2-20 dni)]. Badanie zwraca uwagę na długi czas nosicielstwa wirusa u chorych bezobjawowych oraz na możliwość występowania zmian w tomografii płuc pomimo braku objawów klinicznych.

Pan Y, Yu X, Du X, et al. Epidemiological and clinical characteristics of 26 asymptomatic SARS-CoV-2 carriers [published online ahead of print, 2020 Apr 22]. J Infect Dis. 2020;jiaa205. doi:10.1093/infdis/jiaa205
https://academic.oup.com/jid/advance-article/doi/10.1093/infdis/jiaa205/5823633

Poziom pozytywnych próbek wynosił 98.9% dla IgA, 93.4% dla IgM and 95.1% dla IgG. Po 32 dniach odsetek serokonwersji wynosił 100%. Mediana czasu pojawienia się przeciwciał wynosiła 13 dni dla IgA, 14 dni dla IgM i 14 dni dla IgG. W tym badaniu zaobserwowano niższe stężenia specyficznych IgM niż IgA, zarówno u pacjentów z ciężkim i łagodnym przebiegiem COVID-19. Autorzy wysuwają hipotezę, że ciężkie przebiegi COVID-19 są, co najmniej częściowo, chorobą mediowaną przez IgA (np. depozyty IgA i zapalenie naczyń), co pomaga wyjaśnić ciężkie zaburzenia narządowe, jak ciężka zatorowość płucna, ostra niewydolność nerek, itp. Autorzy podkreślają ograniczenia badania i zachęcają do dalszych badań w tym zakresie.

Yu HQ, Sun BQ, Fang ZF, et al. Distinct features of SARS-CoV-2-specific IgA response in COVID-19 patients [published online ahead of print, 2020 May 12]. Eur Respir J. 2020;2001526. doi:10.1183/13993003.01526-2020
https://erj.ersjournals.com/content/early/2020/05/07/13993003.01526-2020.long

Opracowanie:
Lek.med. Aleksandra Likońska
Konsultacja: prof. dr hab. Marek L. Kowalski

11 maja 2020

konieczność korzystania z doraźnej pomocy medycznej, długoterminową przeżywalność czy jakość życia osób chorujących na COVID 19. Dowody są pośrednie, na podstawie danych dotyczących innych infekcji, za względu na brak danych o bezpieczeństwie stosowania NLPZ w COVID-19. Giollo i wsp. komentują, że ibuprofen ma działanie obniżające stężenie IL-6, więc potencjalnie korzystanie z tego leku może być korzystne w przebiegu COVID-19. Podkreśla jednak konieczność dalszego zbierania dokładnych danych medycznych o wpływie NLPZ na przebieg tej choroby.

www.who.int/news-room/commentaries/detail/the-use-of-non-steroidal-anti-inflammatory-drugs-(nsaids)-in-patients-with-covid-19
Giollo A. et al. Ann Rheum Dis Epub ahead of print: [8-05-2020]. doi:10.1136/annrheumdis-2020-217598
https://ard.bmj.com/content/annrheumdis/early/2020/04/22/annrheumdis-2020-217598.full.pdf

są uczulone i mają astmę alergiczną w stosunku do zdrowej kontroli. Im większy poziom IgE, tym niższa była ekspresja ACE2. W badaniu eksperymentalnym (niezależne dwie kohorty pacjentów) w którym uczulone osoby dorosłe prowokowano alergenem donosowo lub dooskrzelowo wykazano, że ekspozycja na alergen obniża ekspresji ACE2 w nabłonkach dróg oddechowych. To badanie sugeruje prawdopodobny mechanizm łagodnego przechodzenia COVID 19 przez pacjentów chorujących na astmę i alergię w porównaniu do chorych z np. przewlekłą obturacyjną choroba płuc.

Jackson DJ et al. Association of Respiratory Allergy, Asthma and Expression of the SARS-CoV-2 Receptor, ACE2 [published online ahead of print, 2020 Apr 22]. J Allergy Clin Immunol. 2020; S0091-6749(20)30551-0. doi:10.1016/j.jaci.2020.04.009
https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0091-6749(20)30551-0

że poprawa w zakresie stosowania leków jest spowodowana większym przestrzeganiem rekomendacji w zakresie leczenia przewlekłego astmy i obawą przed SARS-CoV-2.

Leanne Kaye et al., Changes in medication adherence among patients with asthma and COPD during the COVID-19 pandemic, The Journal of Allergy and Clinical Immunology: In Practice, 2020, https://doi.org/10.1016/j.jaip.2020.04.053.
www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2213219820304128

Pacjenci otrzymywali guselkumab (przeciwciało przeciw IL-23), adalimumab (przeciwciało anty-TNF), ustekinumab (przeciwciało anty-IL12/23), sekukinumab (przeciwciało anty-IL17). W przypadku opisanym przez Benhadou i wsp. zaobserwowano nawet znaczną poprawę objawów COVID 19, która była skorelowana czasowo z podaniem guselkumabu. Conti i wsp. wysuwają hipotezę, że skoro za ciężki przebieg COVID-19 odpowiada tzw. burza cytokinowa, która obejmuje też cytokiny blokowane w procesie leczenia biologicznego, leczenie to może wpływać na łagodzenie przebiegu COVID-19. Potrzebne jest kompleksowe opracowanie danych pacjentów leczonych biologicznie, aby móc oszacować realny wpływ tego leczenia na zarażenie SARS-CoV-2 i przebieg COVID-19, dlatego powstała inicjatywa PsoProtect, gdzie można zgłosić własne przypadki kliniczne (https://psoprotect.org/).

Conti A, et al. Evolution of COVID-19 infection in 4 psoriatic patients treated with biological drugs [published online ahead of print, 2020 May 7]. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2020;10.1111/jdv.16587. doi:10.1111/jdv.16587
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32379913/?from_term=psoriasis+covid+19&from_sort=date&from_size=50&from_pos=2
Benhadou F et al. Improvement of SARS-CoV2 symptoms following Guselkumab injection in a psoriatic patient [published online ahead of print, 2020 May 7]. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2020;10.1111/jdv.16590. doi:10.1111/jdv.16590
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jdv.16590

jak zmniejszenie ryzyka otyłości, chorób sercowo naczyniowych, cukrzycy typu 2 są pewnym truizmem, mniej oczywisty jest wpływ na układ immunologiczny. Osoby ćwiczące regularnie i średnio intensywnie mają rzadsze infekcje, przejściowo po wysiłku wyższy poziom cytokin prozapalnych, ale jest on rekompensowany wydzielaniem cytokin przeciwzapalnych i ten efekt utrzymuje się dłuższy czas. Pacjenci chorujący na astmę, którzy regularnie ćwiczą mają mniejsze ryzyko zaostrzeń. W niedawno opublikowanej pracy przeglądowej wykazano, że wysiłek fizyczny zmniejsza ryzyko ARDS, a ten jest główną przyczyną śmierci osób chorujących na COVID-19. Należy przekonywać pacjentów, że podjęcie wysiłku fizycznego w czasie pandemii jest proste ze względu na dostępność wielu aplikacji do ćwiczeń, które nie wymagają sprzętu. Należy dostosować rodzaj wysiłku do wieku i wydolności pacjenta np. osoby starsze powinny zaczynać od prostych ćwiczeń jak wspinanie się na palce przy krześle. Ważne jest, że obecnie nie zaleca się wysiłku intensywnego. Publikacja zawiera prostą ikonografię, którą można rozpowszechnić wśród pacjentów. Autorzy podkreślają, że osoby wykonujące zawody medyczne również powinny zadbać o stosowanie się do powyższych zaleceń.

Nyenhuis SM, Greiwe J, Zeiger JS, Nanda A, Cooke A. Exercise and Fitness in the age of social distancing during the COVID-19 Pandemic [published online ahead of print, 2020 Apr 28]. J Allergy Clin Immunol Pract. 2020; S2213-2198(20)30396-2. doi:10.1016/j.jaip.2020.04.039
www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2213219820303962?via%3Dihub
Zhen Yan, Hannah R. Spaulding, Extracellular superoxide dismutase, a molecular transducer of health benefits of exercise, Redox Biology, Volume 32, 2020, 101508, ISSN 2213-2317, https://doi.org/10.1016/j.redox.2020.101508.
www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2213219820303962?via%3Dihub

Opracowanie:
Lek.med. Aleksandra Likońska
Konsultacja: prof. dr hab. Marek L. Kowalski

4 maja 2020

• bóle głowy (70,3%) • utrata węchu (70,2%) • blokada nosa (67.8%) • kaszel (63,2%) • zmęczenie (63,3%) • ból mięśni (62,5%) • wodnisty katar (60,1%) • utrata smaku (54,2%) • ból gardła (52,9%) • gorączka (52,9%).
U osób młodszych przeważały objawy typowo laryngologiczne, a uosób starszych związane ze zmęczeniem, gorączką, utratą apetytu oraz biegunką. Średnia długość objawów w tej grupie to o. 11,5 dnia (±5.7).
Choroby współistniejące to • alergiczny nieżyt nosa (13,4%) • nadciśnienie tętnicze (9,2%) • refluks żołądkowo-przełykowy (6,9%) • astma (6,5%).
Należy zwrócić uwagę, że objawy te różnią się od początkowo podawanych w populacji azjatyckiej. Obecnie wyróżnia się trzy fenotypy COVID-19: A, który występuje w USA i Australii, B w Chinach i Wschodniej Azji oraz typ C w Europie. Możliwe jest, że dla każdego z fenotypów powinno być inne podejście kliniczne.

Lechien, J.R et al. (2020), Clinical and Epidemiological Characteristics of 1,420 European Patients with mild‐to‐moderate Coronavirus Disease 2019. J Intern Med. Accepted Author Manuscript. doi:10.1111/joim.13089
www.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/joim.13089

kontynuację immunoterapii alergenowej zarówno podskórnej jak i podjęzykowej/ doustnej u pacjentów nie chorujących na COVID-19 lub u tych którzy chorobę przebyli. Dodatkowo wskazują, że u chorych u których rozpoznano COVD-19 immunoterapia alergenowa powinna zostać przerwana.

Allergy. 2020 Apr doi: 10.1111/all.14336. Online ahead of print. Handling of Allergen Immunotherapy in the COVID-19 Pandemic: An ARIA-EAACI Statement Ludger Klimek, Marek Jutel , Cezmi Akdis I wsp.

u osób leczonych wziewnymi glikokortykosterydami ich ekspresja jest niższa, co zbliża nas do odpowiedzi, dlaczego mimo predyspozycji immunologicznej do ciężkiego przebiegu infekcji wirusowych, niewiele osób cierpiących na astmę ma właśnie ciężki przebieg COVID-19. Ekspresja nie różniła się znacząco między osobami zdrowymi, a cierpiącymi na astmę. Zauważono, że mężczyźni, Afroamerykanie i pacjenci cierpiący na cukrzycę mają wyższą ekspresję ACE2 i TMPRSS2, stąd autorzy sugerują większy nadzór nad tą grupą pacjentów. Dodatkowo porównano ekspresję tych genów w kontekście używania leków z grupy inhibitorów konwertazy angiotensyny i nie zauważono różnic.

Peters MC, Sajuthi S, Deford P, et al. COVID-19 Related Genes in Sputum Cells in Asthma: Relationship to Demographic Features and Corticosteroids [published online ahead of print, 2020 Apr 29]. Am J Respir Crit Care Med. 2020;10.1164/rccm.202003-0821OC. doi:10.1164/rccm.202003-0821OC
www.atsjournals.org/doi/abs/10.1164/rccm.202003-0821OC

ACE2 należy do sieci odpowiedzi interferonowej, która jest indukowana infekcjami wirusami oddechowymi. Zidentyfikowano też dla każdego z genów eQTL (czyli locus genomowy, który wyjaśnia różnicę w ekspresji danego mRNA) który wiąże się ze zmniejszoną ekspresją. Zauważono też, że inne wirusy oddechowe jak HRV mogą zwiększać ekspresję ACE2. Autorzy sugerują, że T2-zależne zapalenie predysponuje do łagodniejszego przebiegu COVID 19, ponieważ zmniejszenie ekspresji ACE2 przewyższa efekt zwiększenia ekspresji TMPRSS2.

Hegde, S. Does asthma make COVID-19 worse? Nat Rev Immunol (2020). https://doi.org/10.1038/s41577-020-0324-3
www.nature.com/articles/s41577-020-0324-3#citeas

a co za tym idzie zmniejszony wskaźnik neutrofili do limfocytów, czyli NLR (neutrophil-to-lymphocyte ratio). Ze względu na niski koszt badania i dużą dostępność, wskaźnik ten powinien być oznaczany u każdego pacjenta z dodatnim wymazem SARS-CoV-2.

Zeng F et al. Can we predict the severity of COVID-19 with a routine blood test? [published online ahead of print, 2020 May 1]. Pol Arch Intern Med. 2020;10.20452/pamw.15331. doi:10.20452/pamw.15331
www.mp.pl/paim/en/node/15331/pdf

Opracowanie:
Lek.med. Aleksandra Likońska, Lek.med. Agata Gugała
Konsultacja: prof. dr hab. Marek L. Kowalski

27 kwietnia 2020

• Należy kontynuować dotychczasową farmakoterapię u pacjentów z astmą podczas pandemii COVID 19. Zaleca się kontynuację zarówno dotychczas stosowanych leków wziewnych, jak i nieprzerywanie glikokortykosteroidów doustnych.
• W zaostrzeniach astmy, gdy jest to niezbędne pacjenci powinni stosować krótkie wstawki z doustnych kortykosteroidów.
• Należy unikać inhalacji nebulizatorem w celu uniknięcia transmisji wirusa, wskazane jest natomiast przyjmowanie leków przez inhalator pMDI lub DPI.
• Pacjenci z alergicznym zapaleniem błony śluzowej nosa powinni kontynuować przyjmowanie donosowych kortykosteroidów zgodnie z zaleceniami lekarza.
• Rutynowe badania spirometryczne należy zawiesić, aby zmniejszyć ryzyko przeniesienia wirusa, a razie absolutnej konieczności należy zastosować odpowiednie środki kontroli zakażeń.
Zalecenia te są zgodne z wytycznymi Polskiego Towarzystwa Alergologicznego.

https://ginasthma.org/recommendations-for-inhaled-asthma-controller-medications

chorób skórnych. Także wzmożone stosowanie środków higieny osobistej może przyczyniać się do zaostrzeń przewlekłych zmian skórnych takich jak kontaktowe zapalenie skóry, świąd, pokrzywka i zaostrzenie wcześniej istniejących chorób skóry tj. łojotokowe zapalenie skóry i trądzik. Długotrwałe noszenie masek oraz gogli ochronnych może wywoływać pokrzywkę kontaktową lub z ucisku. Także noszenie rękawic ochronnych i używanie preparatów dezynfekujących może wywoływać kontaktowe zapalenie skóry. Emolienty, kremy nawilżające i barierowe powinny być stosowane prewencyjnie i łagodzić niekorzystny wpływ na skórę środków ochrony osobistej i odpowiedniej higieny rąk, które są konieczne w przebiegu pandemii COVID-19.

Darlenski et al. (2020). Covid-19 pandemic and the skin - What should dermatologists know? Clinics in Dermatology. https://doi.org/10.1016/J.CLINDERMATOL.2020.03.012
www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7102542/

pokrzywki z towarzyszącymi bólami stawowymi. Podczas wysiewu zmian skórnych pacjentka nie miała jeszcze objawów typowych dla COVID-19, dopiero po 48 godzinach wystąpiła typowa kliniczna manifestacja choroby, wówczas potwierdzono zakażenie wirusem SARS-Cov-2. Opisano ustąpienie tych zmian skórnych po lekach przeciwhistaminowych. Trwają obserwacje nad manifestacjami skórnymi w przebiegu COVID19.

Henry et al. (2020), Urticarial eruption in COVID‐19 infection. J Eur Acad Dermatol Venereol. Accepted Author Manuscript. doi:10.1111/jdv.16472
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/jdv.16472

60 pacjentów z uwagi na przyjmowanie nowych leków. Objawy skórne opisano u 20,4% pacjentów, z 88 uwzględnionych w analizie. Przeważała wysypka rumieniowa a u 3,4% pacjentów opisano rozległą pokrzywkę. Nie wykazano korelacji między ciężkością przebiegu choroby a nasileniem zmian skórnych. Autorzy podkreślają, że są to wstępne obserwacje i należy zgromadzić więcej danych celem poprawy jakości dowodów.

Recalcati, S. (2020), Cutaneous manifestations in COVID‐19: a first perspective. J Eur Acad Dermatol Venereol. Accepted Author Manuscript. doi:10.1111/jdv.16387
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/jdv.16387

które różnicowały grupy, a szczególnie łagodny i bardzo ciężki przebieg to całkowita liczba leukocytów, liczba limfocytów, białko całkowite, bilirubina całkowita, dehydrogenaza mleczanowa, mocznik w surowicy, D-dimery, CRP, ferrytyna. Liczba limfocytów CD4+, CD8+ oraz limfocytów B zmniejszała się stopniowo wraz ze zwiększaniem się zaawansowania choroby, a autorzy sugerują, że SARS-CoV-2 może niszczyć te komórki i promować ich apoptozę. Inne możliwe wyjaśnienie to zjawisko rekrutowania tych komórek do płuc. IL-2R, IL-6 i IL-10 były podwyższone u osób z bardzo ciężkim przebiegiem COVID-19, a aktywność limfocytów B i komórek dendrytycznych zmniejszona. Zmniejszona jest też ilość naturalnych limfocytów regulatorowych.
Uważa się, że nadprodukcja IFN-gamma może prowadzić do zespołu aktywacji makrofagów i tym samym do burzy cytokinowej. Autorzy postulują, że stwierdzana osób u starszych obniżona liczba limfocytów CD8+ drogą rekompensacji, prowadzi do nadmiernej aktywacji limfocytów pomocniczych CD4+ i nadprodukcji cytokin, a w konsekwencji właśnie do burzy cytokinowej.

Wang et al. The laboratory tests and host immunity of COVID-19 patients with different severity of illness [published online ahead of print, 2020 Apr 23]. JCI Insight. 2020;137799. doi:10.1172/jci.insight.137799
https://insight.jci.org/articles/view/137799/pdf

Opracowanie:
Lek.med. Aleksandra Likońska, Lek.med. Agata Gugała
Konsultacja: prof. dr hab. Marek L. Kowalski

20 kwietnia 2020

towarzyszącymi były nadciśnienie tętnicze (30,0%), cukrzyca (12,1%) oraz choroby sercowo- naczyniowe. Z pośród hospitalizowanych pacjentów tylko kilku w wywiadzie zgłaszało nadwrażliwość na leki (11,4%) i pokrzywkę (1,4%). Żaden z pacjentów nie zgłaszał astmy ani innych chorób alergicznych. Rzadko współistniała przewlekła obturacyjna choroba płuc (1,4%) oraz aktywny nikotynizm (1,4%). Z ciężkim przebiegiem COVID-19 koreluje starszy wiek, duża ilość chorób współistniejących i odpowiednie nieprawidłowości w badaniach laboratoryjnych.
Autorzy podkreślają, że wiele zakażeń wirusowych dróg oddechowych może indukować zaostrzenie astmy, nie można zatem wykluczyć, że SARS-CoV-2 może również wywoływać́ zaostrzenia. Dla pełnego poznania ewentualnych związków między zakażeniem SARS-CoV-2 a chorobami alergicznymi, konieczne są również badania w populacji europejskiej w której astma i alergie występują znacznie częściej niż w populacji chińskiej.


J. Zhang et al., “Clinical characteristics of 140 patients infected with SARS‐CoV‐2 in Wuhan, China,” Allergy, no. February, p. all.14238, Feb. 2020, doi: 10.1111/all.14238.
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/all.14238?fbclid=IwAR3VhojBXPEQA5Jql-AIbajQHWcUE6J7e_bktFbIAoJScRMB2z-cZDu4W_I

przy ocenianiu pacjentów, którzy mają podejrzenie zakażenia SARS-CoV-2.
Autorzy nie zauważyli cięższego przebiegu COVID-19 u pacjentów z chorobami alergicznymi, w tym z astmą, ale sugerują, aby przyglądać się uważnie tej grupie pacjentów, ponieważ z reguły inne infekcje wirusowe w tej grupie przebiegają ciężej. Natomiast u chorych na POCHP choroba COVIC-19 przebiegała ciężej.
Dodatkowo zwrócono uwagę na pacjentów bezobjawowych z dodatnim wynikiem RT PCR. Autorzy sugerują, że przyczyną może być zmniejszona odpowiedź zapalna wchodząca w skład pierwotnej odpowiedzi immunologicznej, co skutkuje np. brakiem gorączki.
Autorzy wskazują na ograniczenia badania RT PCR, które jest złotym standardem diagnostyki zakażenia SARS-CoV-2 – w wątpliwych przypadkach należy powtarzać badania RT PCR oraz oznaczać swoiste przeciwciała IgG i IgM.

Dong et al., “Eleven Faces of Coronavirus Disease 2019,” Allergy, no. March, pp. 1–11, 2020, doi: 10.1111/all.14289.
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1111/all.14289

Zakażone małpy, po ustąpieniu pierwotnej infekcji SARS-Cov-2, poddano ponownemu zakażeniu wirusem. Zwierzęta nie wykazywały nawrotu choroby, a wirus był niewykrywalny w wymazach z nosa i innych próbkach materiałów biologicznych, nie uwidoczniono także nowych, odpowiadających Covid-19, patologii w tkankach. Stwierdzono, że małpy wytwarzały neutralizujące przeciwciała po pierwotnej infekcji, co chroniło je przed ponownym zakażeniem. Stwarza to nadzieje, że również u ludzi po przebytej infekcji i wyzdrowieniu może rozwinąć się odporność na zakażenie SARS-CoV-2

L. Bao et al., “Reinfection could not occur in SARS-CoV-2 infected rhesus macaques,” bioRxiv, p. 2020.03.13.990226, Jan. 2020, doi: 10.1101/2020.03.13.990226.
www.biorxiv.org/content/10.1101/2020.03.13.990226v1?fbclid=IwAR3KltTcKUxIhUYAkAsKlokS0a92QSojSjyAh2cymrv9vpITWqL6j-eJ5zk

Nie stwierdzono przyśpieszenia ustępowania infekcji u chorych leczonych hydroksychlorochiną, natomiast obserwowano szybsze ustępowanie objawów prawdopodobnie w związku z ustępowaniem limfopenii i działaniem przeciwzapalnym leku. Autorzy postulują zatem, aby leczenie podawać pacjentom z podwyższonym CRP i limfopenią. W badaniu przy dawkach 800-1200mg/dzień nie obserwowano zaburzeń rytmu serca. Należy zwrócić uwagę, że w badaniu pacjenci mieli niewiele chorób współistniejących i niewiele było przypadków ciężkiego przebiegu COVID-19.

Tang et al., “Hydroxychloroquine in patients with COVID-19: an open-label, randomized, controlled trial,” medRxiv, p. 2020.04.10.20060558, Apr. 2020, doi: 10.1101/2020.04.10.20060558.
www.medrxiv.org/content/10.1101/2020.04.10.20060558v1.full.pdf

Autorzy dodają, że mogą być one przydatnym ekonomicznym i powszechnie dostępnym wstępnym badaniem w celu weryfikacji diagnozy COVID-19. Publikacja zawiera przykładowy rozmaz krwi.

Foldes et al., Plasmacytoid lymphocytes in SARS-CoV-2 infection (Covid-19) [published online ahead of print, 2020 Apr 16]. Am J Hematol. 2020;10.1002/ajh.25834. doi:10.1002/ajh.25834

Opracowanie:
Lek.med. Aleksandra Likońska, Lek.med. Agata Gugała
Konsultacja: prof. dr hab. Marek L. Kowalski

13 kwietnia 2020

Powszechne choroby alergiczne nie predysponują do rozwoju dodatkowych wyraźnych objawów COVID-19. Nie wydaje się, aby choroby te stanowiły zwiększenie ryzyka ciężkiej choroby w przebiegu zakażenia SARS-CoV-2. Ciężki przebieg COVID-19 może występować u chorych z POChP lub w przypadku zapaleniem płuc wtórnie powikłanym zakażeniem bakteryjnym. Autorzy podkreślają również, że brak jest dowodów klinicznych na temat wpływu ogólnoustrojowych glikokortykosteroidów na przebieg COVID-19.

J. Bousquet et al., “Intranasal corticosteroids in allergic rhinitis in COVID-19 infected patients: An ARIA-EAACI statement,” Allergy, no. 32, pp. 0–3, Mar. 2020, doi: 10.1111/all.14302.
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/all.14302?fbclid=IwAR3yD-BGtOc4be_pVV1JP4QiK7d8eMzIiYbMT-6fgkzuZQ0KJnB_vNUEbVM

zaawansowany wiek oraz obecność chorób współistniejących, w tym nadciśnienia, cukrzycy, chorób sercowo-naczyniowych i chorób naczyniowo-mózgowych. Długotrwałe narażenie na PM2,5 niekorzystnie wpływa na układ oddechowy i sercowo-naczyniowy. Wykazano, że wzrost o 1g/m3 w średniej długoterminowej ekspozycji na PM2,5 jest związany ze statystycznie istotnym wzrostem o 15% śmiertelności COVID-19. Założenie to może wynikać ze znanej zależności między ekspozycją na PM2,5, a rozwojem wielu chorób sercowo-naczyniowych i oddechowych, które dramatycznie zwiększają ryzyko śmierci u pacjentów z COVID-19. Badanie przeprowadzono na terenie USA.

X. Wu, R. C. Nethery, B. M. Sabath, D. Braun, and F. Dominici, “Exposure to air pollution and COVID-19 mortality in the United States,” medRxiv, p. 2020.04.05.20054502, Jan. 2020, doi: 10.1101/2020.04.05.20054502.
www.medrxiv.org/content/10.1101/2020.04.05.20054502v1?fbclid=IwAR24r6myTB _fCo_vh3ywXpGm621ZlCxJlELTuGsUmfgp8N5h2XoSIk0t23I

Najczęściej badanymi próbkami powinny być wymazy z nosogardła. Nie jest zalecane pobieranie materiału wyłącznie z gardła. Materiałem do badań mogą być również popłuczyny oskrzelowo- płucne. Metodą o ograniczonym znaczeniu diagnostycznym są testy serologiczne, oparte na wykrywaniu IgM, IgA, IgG. Oznaczenie przeciwciał umożliwia ocenę odpowiedzi gospodarza na zakażenie. U większości pacjentów serokonwersję obserwuje się w 7-11 dniu po ekspozycji na SARS-CoV-2. Testy te mogą służyć głównie do szacunków epidemiologicznych z uwagi na identyfikację pacjentów, którzy już przeszli zakażenie wirusem, w tym osoby, które przebyły infekcję bezobjawowo.
Autorzy podkreślają, że obecnie nie ma dowodów i jednoznacznych doniesień naukowych na temat wytworzenia odporności na SARS-CoV-2 po ustąpieniu infekcji.

R. Patel et al., “Report from the American Society for Microbiology COVID-19 International Summit, 23 March 2020: Value of Diagnostic Testing for SARS–CoV-2/COVID-19,” MBio, vol. 11, no. 2, pp. 1–5, Apr. 2020, doi: 10.1128/mBio.00722-20.
https://mbio.asm.org/content/mbio/11/2/e00722-20.full.pdf

że SARS-CoV-2 również będzie zajmować OUN, możliwa droga to przenikanie poprzez blaszkę sitową. Na poparcie tej hipotezy wskazywane jest też, że część pacjentów chorujących na COVID 19 ma zaburzenia neurologiczne tj. utrata węchu i smaku. Autor sugeruje wykonanie badania płynu mózgowo-rdzeniowego u pacjentów, którzy mają objawy zajęcia OUN. Wczesne pojawianie się utraty węchu, ataksji lub konwulsji powinno być przebadane pod kątem zajęcia OUN w przebiegu SARS-CoV-2.

A. M. Baig, “Neurological manifestations in COVID-19 caused by SARS-CoV-2,” CNS Neurosci. Ther., vol. n/a, no. n/a, Apr. 2020, doi: 10.1111/cns.13372.
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1111/cns.13372

Myszy zaszczepione PIV5/MERS-S miały znacznie niższą śmiertelności i łagodniejszy przebieg zakażenia MERS-CoV niż myszy, którym podano sam wektor PIV5 (grupa kontrolna). Szczególnie istotne te wyniki są w kontekście stworzenia szczepionki przeciwko wirusowi SARS-CoV-2, ponieważ oba wirusy są do siebie zbliżone budową, więc następnym krokiem jest zbadanie tej metody w kontekście SARS-CoV-2.

Li et al., “Single-Dose, Intranasal Immunization with Recombinant Parainfluenza Virus 5 Expressing Middle East Respiratory Syndrome Coronavirus (MERS-CoV) Spike Protein Protects Mice from Fatal MERS-CoV Infection,” MBio, vol. 11, no. 2, pp. e00554-20, Apr. 2020, doi: 10.1128/mBio.00554-20.
www.cell.com/immunity/pdf/S1074-7613(20)30120-5.pdf?_returnURL=https%3A%2F%2Flinkinghub.elsevier.com%2Fretrieve%2Fpii%2FS1074761320301205%3Fshowall%3Dtrue

Opracowanie:
Lek.med. Aleksandra Likońska, Lek.med. Agata Gugała
Konsultacja: prof. dr hab. Marek L. Kowalski

6 kwietnia 2020

U chorych z ciężkim przebiegiem ten okres może być jeszcze dłuższy. Zaleca się zatem aby chorzy z łagodnymi objawami COVID-19 pozostawali w domu przez co najmniej kolejne 2 tygodnie, aby nie zakażać innych.

Chang D. et al. Am J Respir Crit Care Med. 2020; doi:10.1164/rccm.202003-0524LE.
www.atsjournals.org/doi/pdf/10.1164/rccm.202003-0524LE

Stabilność wirusa w temperaturze pokojowej i ustalonej wilgotności zależy od rodzaju powierzchni. Wykazano, że najdłużej utrzymuje się na gładkich powierzchniach: na szkle i banknotach do 4 dni, na plastiku i stali do 7 dni. Natomiast najkrócej utrzymywał się na papierze - 3 godziny, a na drewnie i tkaninach - 2 dni. Podkreślono, że wykrywalny poziom zakaźnego wirusa może nadal być obecny na zewnętrznej warstwie maski chirurgicznej nawet w 7 dniu. Stwierdzono, że wirus SARS-CoV-2 jest inaktywowany po 5 minutach inkubacji ze standardowymi środkami dezynfekcji. Woda z mydłem nie inaktywowała wirusa!

Chin et al., “Stability of SARS-CoV-2 in different environmental conditions,” medRxiv, vol. 5247, no. 20, p. 2020.03.15.20036673, 2020, doi: 10.1101/2020.03.15.20036673.
www.thelancet.com/action/showPdf?pii=S2666-5247%2820%2930003-3

Wykazano, że limfopenia może służyć jako wskaźnik nasilenia ciężkości choroby w COVID-19. Metody obrazowania płuc są podstawą klasyfikacji pacjentów celem przydziału do jednego z czterech typów. Odsetek limfocytów ​może służyć do klasyfikacji umiarkowanych, ciężkich i krytycznych przebiegów choroby i powinien zostać uwzględniony w wytycznych postępowania w COVID-19.

Tan et al., “Lymphopenia predicts disease severity of COVID-19: a descriptive and predictive study,” medRxiv, no. 627, p. 2020.03.01.20029074, 2020, doi: 10.1101/2020.03.01.20029074.
www.nature.com/articles/s41392-020-0148-4.pdf

Zwraca uwagę też, że nabyty zespół hemofagocytowy (sHLH) jest niedorozpoznawany wśród pacjentów cierpiących z powodu COVID-19, a najczęstszą przyczyną sHLH u dorosłych są właśnie infekcje wirusowe. Stwierdzono, że w grupie 150 pacjentów z Wuhan, czynnikami predykcyjnymi śmiertelności były podwyższone stężenia ferrytyny i IL-6. W związku z tym autorzy proponują stosowanie z należytą ostrożnością już zarejestrowanych sposobów leczenia, ograniczającego nadmierną reakcję zapalną, wymieniając leki to m.in. sterydoterapię systemową, dożylna podaż immunoglobulin, selektywne inhibitory cytokin (np. anakinra, tocilizumab) i inhibitory JAK.

Mehta et al., “Correspondence COVID-19 : consider cytokine storm syndromes and,” Lancet, vol. 6736, no. 20, pp. 19–20, 2020, doi: 10.1016/S0140-6736(20)30628-0.
www.thelancet.com/action/showPdf?pii=S0140-6736%2820%2930628-0

Nie ma też badań, które pokazywałyby, że stosowanie ACEi i ABR zwiększa śmiertelność w związku z COVID-19. Najnowsze badania Yang i wsp. na niewielkiej grupie pacjentów, sugerują, że ACEi/ABR mogą wręcz zmniejszać śmiertelność w chorobie koronawirusowej. Nie ma więc podstaw do odstawianie tych leków, co mogłoby spowodować gorszą kontrolę m.in. choroby niedokrwiennej serca, niewydolności serca i nadciśnienia tętniczego, a przez to predysponować do ciężkiego przebiegu COVID-19.
Ten artykuł jest odpowiedzią na wcześniejszy artykuł Fang i wsp. opublikowany na łamach czasopisma Lancet, który sugerował rozważenie odstawienia ACEi i ABR, wywołując wiele kontrowersji w środowisku medycznym.

Vaduganathan et al., “Renin-Angiotensin-Aldosterone System Inhibitors in Patients with Covid-19.,” N. Engl. J. Med., p. NEJMsr2005760, Mar. 2020, doi: 10.1056/NEJMsr2005760.
www.nejm.org/doi/pdf/10.1056/NEJMsr2005760?articleTools=true Yang et al., “Angiotensin II Receptor Blockers and Angiotensin-Converting Enzyme Inhibitors Usage is Associated with Improved Inflammatory Status and Clinical Outcomes in COVID-19 Patients With Hypertension,” medRxiv, p. 2020.03.31.20038935, Jan. 2020, doi: 10.1101/2020.03.31.20038935.
www.medrxiv.org/content/10.1101/2020.03.31.20038935v1 Fang et al. “Are patients with hypertension and diabetes mellitus at increased risk for COVID-19 infection?,” Lancet Respir. Med., vol. 8, no. 4, p. e21, Apr. 2020, doi: 10.1016/S2213-2600(20)30116-8.
www.thelancet.com/action/showPdf?pii=S2213-2600%2820%2930116-8

Opracowanie:
Lek.med. Aleksandra Likońska, Lek.med. Agata Gugała
Konsultacja: prof. dr hab. Marek L. Kowalski
UWAGA
Zwracamy uwagę, że w cytowanych artykułach badania prowadzone są zwykle na małej grupie pacjentów i zawierają często subiektywne opinie autorów. Jest to oczywiście związane z nagłością pojawienia się epidemii SARS-CoV-2, a zatem krótkim czasem obserwacji oraz utrudnionymi warunkami przeprowadzania badań randomizowanych z podwójną ślepą próbą. Niemniej takie doniesienia, przy uznaniu ich ograniczeń, są bardzo cenne ze względu na brak wcześniejszego doświadczenia z tą nową chorobą wirusową. Podczas podejmowania decyzji terapeutycznych powinniśmy uwzględniać te ograniczenia, kierować się doświadczeniem klinicznym i zasadami Evidence Based Medicine.